Кыргызстандын турак жай сөздүгү: ТСЖ, жалпы чогулуш, төлөмдөр, айып пул
Кыргызстандын ТСЖ төрагалары, менчик ээлери жана башкаруучу уюмдары тез-тез жолуктурган терминдер. Жазуу нормага негизделген жерде 122-Мыйзамдын «Көп батирлүү үйлөрдүн турак жана турак эмес жайларынын менчик ээлеринин шериктиктери жөнүндө» же Турак жай кодексинин беренеси көрсөтүлгөн; текшерилген биринчи булагы жок терминдер сөздүккө киргизилген эмес. Тексттер 2026-жылдын октябрь абалына карата Турак жай кодексинин 2025-жылдын 6-августундагы жана 122-Мыйзамдын 2025-жылдын 28-майындагы редакциялары боюнча берилген: мыйзам өзгөрөт, ошондуктан чечим кабыл алаардан мурун cbd.minjust.gov.kg сайтындагы текст менен салыштырыңыз. Бул текст юристтин кеңешин алмаштырбайт.
- ТСЖ (турак жай менчик ээлеринин шериктиги)
- ТСЖ – көп батирлүү үйдүн турак жана турак эмес жайларынын менчик ээлери жалпы мүлктү биргелешип башкаруу, аны эксплуатациялоону камсыз кылуу жана жанаша аймакты жайгаштыруу үчүн түзгөн коммерциялык эмес уюм (122-Мыйзамдын 3-беренесинин 1-бөлүгү). ТСЖ мамлекеттик каттоодон тартып түзүлгөн деп эсептелет жана юридикалык жак болуп калат (4-беренесинин 7-бөлүгү). Бир ТСЖ бир нече үйгө кызмат көрсөтө алат: мыйзам мындай ТСЖдан үйдүн чыгышын түздөн-түз караган (11¹-берене).
- ТСЖ жөнүндө мыйзам
- Кыргызстанда ТСЖны КР 2013-жылдын 9-июлундагы № 122 «Көп батирлүү үйлөрдүн турак жана турак эмес жайларынын менчик ээлеринин шериктиктери жөнүндө» Мыйзамы (2025-жылдын 28-майындагы редакция) жөнгө салат. 1997-жылдын 28-октябрындагы № 77 «Турак жай менчик ээлеринин шериктиктери жөнүндө» Мыйзам күчүн жоготкон. Турак жай кодекси ТСЖнын уюштурулушу жана ишмердүүлүгүнүн тартибин мыйзамга калтырат (Турак жай кодексинин 34-беренеси). Экөөнү тең 2023-жылдын 15-августундагы № 182 Мыйзам олуттуу өзгөрткөн; 122-Мыйзамдагы добуш чектерин жана төраганын талаптарын 2025-жылдын 28-майындагы № 108 Мыйзам кайра жазган.
- Мүчөлөрдүн жалпы чогулушу
- ТСЖнын мүчөлөрүнүн жалпы чогулушу жылына жок дегенде бир жолу өтөт; кезексиз чогулуш башкарманын чечими боюнча, текшерүү комиссиясынын талабы боюнча же мүчөлөрдүн жалпы санынын кеминде 10 пайызынын демилгеси боюнча чакырылат (14-беренесинин 1-бөлүгү). Ар бир мүчөгө бир добуш берилет (13-беренесинин 4-бөлүгү). Чогулуш мүчөлөрдүн же алардын өкүлдөрүнүн 50 пайыздан ашыгы катышканда укуктуу (14¹-беренесинин 1-бөлүгү). Билдирүү жазуу жүзүндө кол коюу менен тапшырылат же тапшырык кат менен жөнөтүлөт, чогулушка чейин 10 күндөн кечиктирбей (14-беренесинин 3-бөлүгү). Электрондук добуш берүүнү мыйзам караган эмес.
- Сырттан добуш берүү
- Сырттан добуш берүүдө башкарма күн тартибиндеги суроолор боюнча сурамжылоо барактарын даярдайт; ар бир барагына башкарманын төрагасы кол коюп, мөөр басат (122-Мыйзамдын 14²-беренесинин 1 жана 2-бөлүктөрү). Жооптуу адамдар барактарды чогулткандан кийин башкарма протокол түзөт, барактар протоколго милдеттүү тиркеме (4-бөлүк). Электрондук добуш берүү мыйзамда жок.
- Милдеттүү төлөмдөр жана төгүмдөр
- Шериктик милдеттүү төлөмдөрдү жана төгүмдөрдү банк эсебине кабыл алууга жана кирешелер менен чыгашаларды накталай эмес формада жүргүзүүгө милдеттүү (122-Мыйзамдын 7-беренесинин 11-пункту). Шериктик төлөмдөрдү кечиктиргени үчүн айып пулду мыйзамда жана уставда белгиленген тартипте белгилей алат, анын суммасы карыздын жалпы суммасынын 20 пайызынан ашпайт (6-беренесинин 3-бөлүгү). Бул чек, ставка эмес.
- Башкарманын төрагасы
- Башкарма төрагасын өз мүчөлөрүнүн ичинен шайлайт (122-Мыйзамдын 15-беренесинин 3-бөлүгү). Төрага ишеним каттан тышкары шериктиктин атынан иштейт, төлөм документтерине кол коёт жана уставда башкарманын же жалпы чогулуштун милдеттүү жактырышы талап кылынбаган келишимдерди түзөт (17-беренесинин 2-бөлүгү). 2025-жылдын 28-майынан тартып төрага Кыргыз Республикасынын жараны болушу керек (17-беренесинин 1¹-бөлүгү).
- Текшерүү комиссиясы (текшерүүчү)
- Текшерүү комиссиясы (текшерүүчү) мүчөлөрдүн жалпы чогулушунда 2 жылдан ашпаган мөөнөткө шайланат; ага башкарма мүчөлөрү жана алардын үй-бүлө мүчөлөрү кирбейт. Ал жылына жок дегенде бир жолу шериктиктин каржылык ишмердүүлүгүнө ревизия жүргүзөт жана жалпы чогулушка корутунду берет (122-Мыйзамдын 18-беренеси).
- Карыз жаңы менчик ээсине өтөт
- Көп батирлүү үйдөгү турак жайга же турак эмес жайга менчик укугу жаңы менчик ээсине өткөндө, ага жалпы мүлктү башкаруу чыгымдарын төлөө боюнча милдеттенмелер да өтөт (Турак жай кодексинин 37-беренесинин 4-бөлүгү). Бөлүк мөөнөт же четтөө түрүндөгү чектөөлөрдү камтыбайт.